معجزه موسیقی درمانی

فراوری: سمیه فروغی – بخش هنری تبیان

موسیقی روی همه انسان ها می تواند تأثیر مثبت یا منفی بگذارد. هنر و موسیقی اساسا شفا دهنده است. جامعه پزشکی از جامعه «آرت تراپی» خوشش نمی آید چون طب مکمل محسوب می شود. هنردرمانی زیرمجموعه طب مکمل است مثل ماساژدرمانی و انرژی درمانی.
نخستین سیستم نظام یافته آکادمیک «موسیقی درمانی» در ایران باستان بنا شد. براساس کتیبه هایی که در سال ۱۳۴۹ یافت شده است، در دانشگاه جندی شاپور اهواز دانش موسیقی و درمان با موسیقی از دپارتمان هایی بوده است که هر دانشجوی پزشکی آن زمان (هزارو۵۰۰ الی هزارو ۳۹۰ سال پیش) باید آن را می گذراند. نکته جالبی که وجود دارد این است که پرستارهایی که برای بیمارستان های آن زمان پرورش می یافتند می بایست در نواختن چند ساز اصلی تبحر می داشتند و براین اساس موسیقی تجویزشده از پزشک را ارائه می کرده اند.
این موسیقی ارائه شده در هنگام زایمان زنان دربار ساسانی از لوازم کار یک پزشک بود. از لحاظ پیشینه، موسیقی آرام بخش در ایران باستان با ظهور دین زرتشت آغاز شد. کتاب اوستا و اشعار آهنگین گات ها الهام بخش موسیقی دانان برای تصنیف آوازها و ملودی ها و همچنین تشکیل مراسم و آیین های موسیقایی بوده است. درواقع موسیقی در تاریخ ایران باستان در خدمت تلقینات و اشارات مذهبی بوده است که اکنون در تمرینات تن آرایی انواعی از آن را شاهد هستیم.
بعد از حضور اسلام در ایران عمده فعالیت های موسیقی نوشتاری و نظری شد و بیشتر مطالب نظری رنگ وبویی از برداشت یونانیان داشت که با اعمال تغییراتی منتقل شده بودند. یونانی ها موسیقی را در میان موضوع های فلسفی مطرح و بیشتر فیلسوفان در کنار علوم دیگر در مورد موسیقی اظهارنظر می کردند. به طور اجمال آثار نوشتاری گذشتگان در مورد تأثیر موسیقی بر روح و نفس، بیشتر بر محور طبایع و مزاج زمان و افلاک و سماع است که بزرگان حکمت، فلسفه و پزشکی ضرورتا نکاتی در این باب آورده اند.

نخستین سیستم نظام یافته آکادمیک «موسیقی درمانی» در ایران باستان بنا شد. در دانشگاه جندی شاپور اهواز دانش موسیقی و درمان با موسیقی از دپارتمان هایی بوده است که هر دانشجوی پزشکی آن زمان باید آن را می گذراند، جالب آنکه پرستارهایی که برای بیمارستان های آن زمان پرورش می یافتند می بایست در نواختن چند ساز اصلی تبحر می داشتند و براین اساس موسیقی تجویزشده از پزشک را ارائه می کرده اند

از مهم ترین آثاری که در این زمینه وجود دارد قابوس نامه، اثر کیکاووس بن قابوس بن وشمگیر، است که به طور مفصل به اثر نواختن موسیقی در طبایع مختلف اشاره دارد. او بزرگ ترین هنر نوازندگی را آن می داند که متناسب با طبع و حال شنونده بنوازند: رامشگر (نوازنده) را بزرگ ترین هنر آنهاست که بر طبع مستمع رود. وی از نخستین مسلمانانی است که در اثر خود باب مهمی را به موسیقی درمانی اختصاص داده است وی پس از اینکه شیوه های عملکرد و برخورد اجتماعی یک موسیقی درمانگر را ذکر می کند براساس ۱-طبایع چهارگانه ۲- سن ۳- جنس شنونده موسیقی، نوعی موسیقی مربوط به آن طبقه بندی را توصیه می کند که متأسفانه بسیاری از گوشه هایی که عنصرالمعالی نام برده است در گذر زمان فراموش شده و جز نامی از آن باقی نمانده است.
اما در زمینه موسیقی، درمان و فواید جسمی آن ابن سینا در دانشنامه علایی باب بزرگی به نام باب موسیقی دارد که سخنان بدیع از این نابغه پزشکی ذکر شده است. همچنین در این زمینه در کتاب شفا، بخش مهمی را به این گفتار اختصاص داده است. به طورمثال در بخشی می گوید: «علم موسیقی جزوی است از بدن انسان که می گردد از دل و سینه و گاه پایین دل آید و از اول هر ماه تا سلخ، هر روزی در عضوی باشد از اعضاء رئیسه و همواره سیار با ستاره ارقنوع و این ستاره ارقنوع سیاره ای است در وجودی آدمی به منزله آب و خون که هر روز در عضوی باشد پس در هر عضوی که باشد نبض را از او خبری است و نباض و حکیم را واجب است که علم ادوار را نیکو فراگیرد تا بود که در تشخیص نبض کمتر خطا کند…» یا در بخشی دیگر اشاره می کند: «جراح را واجب است که در روزی که ارقنوع و کوکب موسیقی در دماغ و حدقه چشم باشد دست علاج از امراض عین و دندان و تنقیه دماغ و جگر کوتاه دارد که محل خطر است…»
با مطالعه کامل نظریات ابن سینا درباره موسیقی درمانی به چند نکته عمده برخورد می کنیم:
۱- ابن سینا علم موسیقی را جزئی از ترکیب بدن انسان می داند که اگر دیدگاه او را بپذیریم به دید جدید از شیوه درمانگر موسیقی دست می یابیم.
۲- بوعلی جوهره موسیقی را در اعضای بدن سیار می داند و به نظر او این حرکت از زمان بندی بسیار دقیقی تبعیت می کند و حتی بر همین مبنا تجویز درمان کرده یا پزشک را از درمان بازمی دارد.
۳- او شیوه درمان حکمای قدیم به وسیله موسیقی درمورد بیماری هایی مانند سل و تب صفراوی و قولنج را تأیید می کند ولی برخی از این نغمات درمانگر را «غریبه» می نامد که نشان می دهد قسمتی از این دانش ها در زمان ابن سینا به غبار فراموشی آغشته بوده است.
۴-ابن سینا تأکید بر این نکته دارد که همانند کالبد آسمانی و نجومی بسیاری از پدیده های پزشکی آن زمان، «علم موسیقی» نیز پنداره ای فلکی دارد که براساس این پنداره در اعضای رئیسه بدن به تناوب مؤثر بوده است.
۵- ابن سینا تکنیک موسیقی درمانی را بسیار کم عارضه و بی خطر می داند و اجرای آن را در زمان های مناسبی از شب و روز دانسته که بدون کمک دارو یا دستورهای خوراکی و آشامیدنی خاصی بیماری را زائل می کند وی با توجه به دانش پزشکی آن روزگار مکانیسم دقیقی را از تأثیر صورت موسیقی بر ارگان های بدن ذکر می کند که با عنایت به کواکب سبعه در زمان خاص خود مؤثر خواهد بود.
پیشینه استفاده از موسیقی برای درمان، به زمان ارسطو و افلاطون بازمی گردد؛ از آن زمان به بعد رگه های استفاده از اصوات و آهنگ ها برای درمان بیماری های مختلف به چشم می خورد و حتی در ایران باستان از موسیقی برای درمان بیماری ها استفاده می شده و در متونی چون «قابوس نامه» اثر عنصرالمعالی و «کتاب شفا» اثر ابوعلی سینا به طور مفصل به این موضوع پرداخته شده است، اما شروع رسمی استفاده از «موسیقی درمانی» در قرن بیستم، به جنگ جهانی اول برمی گردد که به عنوان روشی برای مداوای مصدومان جنگ به کار می رفت. هرچند استفاده از این روش درمانی با مشکلاتی همراه بود، اما به تدریج این شاخه درمانی تکامل یافت و انجمن های متعددی شکل گرفت؛ به گونه ای که سال ۱۹۴۴ اولین کلاس های آموزش موسیقی درمانی در دانشگاه میشیگان تشکیل شد. سال ۱۹۵۰ انجمن موسیقی درمانی و سال ۱۹۷۱ انجمن موسیقی درمانی آمریکا یا همان «AAMT» تأسیس شد. سال ۱۹۸۵ فدراسیون جهانی موسیقی درمانی در سطح بین المللی به ثبت رسید.
 در ایران با اینکه انجمن هنردرمانی سال ها پیش تأسیس شد، اما هنوز به عنوان یک شاخه درمانی مستقل برای جامعه پزشکی و اکثر مردم پذیرفته نشده است؛ همچنان که در بیشتر مؤسسات از موسیقی به عنوان ابزاری در کنار دیگر هنرها برای درمان اختلالات ذهنی مانند سندروم دان، اُتیسم، بیش فعالی و… استفاده می شود. یکی از تعاریف اُتیسم درخودماندن است؛ کسانی که با دنیای اطراف هیچ ارتباطی برقرار نمی کنند.
 افراد مبتلا به این بیماری، توسط هنر موسیقی هویت پیدا کرده و خودشان را ابراز می کنند. بزرگ ترین اتفاق هنر، بیان خودتان به زبان دیگر است. یعنی با زبان بی زبانی با هنرتان با دنیا ارتباط برقرار می کنید و این همان معجزه هنر است که بزرگ ترین اتفاق است.


منابع:
– شرق
– روش های موسیقی درمانی
– کاربرد موسیقی در توانبخشی
– نوروفیزیولوژی ادراک موسیقی

 

فراموش کردن درد با موسیقی درمانی

ایرج ،خواننده عاشقانه ها در اتاق جراحی

«موسیقی»، هنری مقدس است

موسیقی تجربی

مبنع این خبر (برای مشاهده متن کامل خبر لینک زیر را بزنید):
سایت موسسه فرهنگی تبیان > بخش هنری